AZƏRBAYCANDA KORONAVIRUSLA BAĞLI XƏBƏRLƏR

Uşaqlarla böyüklər arasında “Yumruca” körpü - Örnək

Uşaqlarla böyüklər arasında “Yumruca” körpü - Örnək

Gənclik qəzeti
19 İyun 2020, 16:00 6410
 
Layihənin müəllifləri: Onun uğurunu gözləyirdik, amma bu qədər yox 
 
"Mənim adım Yumrucadır, 4 yaşım var. Sizinlə birlikdə dünyanı kəşf edəcəyik. Bir-birindən maraqlı və fərqli mövzuları müzakirə edəcəyik, bildiklərimizi bir-birimizlə bölüşüb, bilmədiklərimizi soruşaraq öyrənəcəyik”.

Bu fikirlər Youtube, İnstaqram və Facebook kanalları vasitəsilə uşaqlarla söhbət edən "Yumruca”ya aiddir. "Yumruca” adi oyuncaqlar kimi deyil. Uşaqlarla danışır, öz problemlərini bölüşür və həll yollarını izah edir. Biz də uşaqların həmsöhbəti olan "Yumruca”nın yaradıcıları, layihə rəhbərləri ilə söhbətləşdik. Görək, "Yumrucan”ın cəmiyyətə ötürmək istədiyi mesaj nədir? 

Bu dəfəki həmsöhbətlərimiz "Yumruca” kukla layihəsinin həmmüəllifləri Fatimə Məmmədova, İlqar Məmmədov və Tofiq Sadıxovdur. 

İlqar Məmmədov Ağsu rayon Ərəbmehdibəy kənd tam orta məktəbində 10 ildir ki, riyaziyyat müəllimi kimi fəaliyyət göstərir. Layihəni həyat yoldaşı Fatimə müəllimə ilə birgə ərsəyə gətiriblər. Deyir ki, layihəni ərsəyə gətirməkdə məqsədləri bütün dünyanı cənginə alan pandemiya dövründə Azərbaycan təhsilinə öz töhfələrini verməkdir: "Onlayn təhsil dövründə məktəbəqədər təhsilin inkişafının səngiməməsi, uşaqlarda maraq oyatmaq üçün belə bir layihə yaratdıq. "Yumruca” kuklanı tikdik, ərsəyə gətirdik. Bunun hər detalı və incəliyi bizə aiddir. Bu kukla uşaqlara müəyyən maarifləndirici məlumatlar ötürür. Burada məqsəd asudə vaxtın keçirilməsi deyil, şagirdlərin kukla vasitəsilə maarifləndirici bilgilər əldə etməsidir”. 

Fatimə müəllimə isə Ağsu rayon Sarvan kənd ümumi orta məktəbində ibtidai sinif müəlliməsidir. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Təhsil İnstitutu tərəfindən həyata keçirilən "İcma əsaslı qrupların iştirakı ilə məktəbəqədər və ibtidai təhsilin yaxşılaşdırılması" layihəsinin Ərəbmehdibəy kənd icmasında müəllimə kimi fəaliyyət göstərir. Kuklaya dizayn verən, tikən, geyindirən də odur: "İcma müəllimi olduğum üçün 3-4 yaşlı və ibtidai sinif uşaqları ilə işləyirəm. Birinci sinfə gedən uşağın əlindən oyuncaqları almırıq. Çünki onlar həm oyuncaq, həm də dərs arasında qalırlar. O dönəmi bir az yüngül keçirmək lazımdır. Uşaqlar da oynayaraq öyrənirlər. Fikirləşdim ki, kuklanı elə düzəltməliyəm, uşaqlar üçün daha cəlbedici olsun. "Yumruca” bütün uşaqlarla çox mehriban danışır. Heç kimin xətrinə dəymir, mübahisələri düşmür. Onları çox istəyir, nə isə səhv edəndə də, onu mülayim başa salırıq ki, belə olmaz. Videolarda "Yumruca” səhvini mənə deyir, mən ona izah edirəm ki, belə olmaz. O, uşaqlara psixoloji təsir edir. "Yumruca”nın üzündə bir şirinlik var. Hərəkətləri, mimikaları, danışığı insana xoş təsir bağışlayır”.
 
 

- Bəs layihə necə ərsəyə gəldi?
- Mən istər məktəbin 2-ci sinfi üçün, istərsə də məktəbəqədər təhsil qruplarının uşaqları üçün onlayn dərslər keçirdim. Məktəbdəki uşağı dərsə cəlb edə bilirsən, bu asandır. Dərsə rahat fokuslanırlar və bilirlər ki, öyrənməlidirlər. Amma bağça yaşlı uşaqlar bunu hələ dərk edə bilmirlər. Çünki bizim orada uşaqlarla ciddiyyətimiz yoxdur. Əslində bütün uşaqlara həssas yanaşırıq. Amma 3-4 yaşlı uşaqların idrak, dərk etmələri fərqli olduğu üçün, onlara münasibət də eyni deyil. O dönəmlərdə də mən onları görüntülü danışığa cəlb edə bilmirdim. Bizim proqramımız var, icmada həftə ərzində hər gün bir dərsimiz olur. Bir həftə meyvələri, gələn həftə tərəvəzləri öyrənirik. Onlayn dərs zamanı gəlib otururdular. Mən dərs danışmağa başlayanda, görürdüm ki, onlar dərsə maraqlı deyillər. Oynamaq istəyirlər. Qeyd etdiyim kimi, bu yaşda uşaqlar oynayaraq öyrənirlər. Təlimdə bizə həmişə deyirdilər ki, uşaqlarla kuklalar üzərindən danışın. Kukla da olmasa, kağızın üzərində nəyisə çəkib danışın, elə bilsin ki, kağızda çəkdiyiniz danışır. Biz evdə də uşaqlarla oynayanda nəyəsə səslənirik, guya kukla danışdı. İcmamızda da bunu belə etdik. Əvvəlcə müəyyən parçaları əlimə keçirib, əli tərpədirdim. Sonra əl kuklasını düzəltdim. İnternetdə kuklaların tikilməsi, düzəldilməsi ilə bağlı araşdırmalar apardım. Gördüm, elə kuklalar var ki, onu danışdıran şəxsin ağzı tərpənmir. Ağız tərpənməyəndə, uşaq həqiqətən də inanır ki, danışan kukladır. Əvvəl kuklam balaca idi. Sonra düşündüm ki, bunu uşaq boyda edim ki, onunla həmyaşıdı kimi davransınlar. Fikirləşdikcə də mənə ideya, həvəs gəldi və o kuklanı tikdim. 
 


İlqar:
- Fatimə kuklanın dili ilə məktəbəqədər şagirdlərə maarifləndirici məlumatlar ötürür. Kuklanın forması üzərində işləyərkən də onun bizim millətin nümayəndəsi kimi görünməsinə çalışdıq. Milli saç düzümü, üzünün yumru olması, yanaqları qırmızı, hörüklü, xüsusi geyimi ilə bizə oxşaması vacib idi. Ölkəmizin milli dəyərləri, adət-ənənələri var ki, biz ona hər zaman sadiq qalmalı və çalışmalıyıq ki, o dəyərlər toxunulmaz olsun. 

- Mövzu seçərkən nələrə diqqət edirsiniz? Mövzular necə seçilir? Uşaqlar bəyənirmi?

İlqar:
- Mövzular elə formada seçilir ki, şagirdlərin marağını cəlb edə bilsin. Mövzular son dərəcə həssas olmalıdır ki, 3-4 yaşda uşaqlar kifayət qədər maarifləndirici məlumat əldə etsinlər. Bu gün kanallarda rus, ingilis, türk dillərində bu formatda olan kukla verilişləri çoxdur. Amma belə formada olan layihələr çox azdır. Ona görə də bu layihə şagirdlər və valideynlər tərəfindən yaxşı qarşılandı. Valideynlər bəzən bizimlə əlaqə saxlayıb mövzuların seçilməsində müəyyən köməkliklər göstərirlər.   
 


Fatimə: 
- Uşaqların reaksiyası gözlənildiyindən də müsbətdir. Uşaqlara da kuklanın danışması qəribə gəlmişdi. Kukla ilə mənim dialoqumu görəndə, daha çox təəccüblənirlər. Bəzən uşaqlarla canlı görüşürdük. Onların arasında qısqanclıq yaranırdı, biri deyirdi, "Yumruca” mənim dostumdur, digəri deyirdi mənim. Onlar kuklanı öpür, qucaqlayırlar. Üzdə görünən tərəfi odur ki, uşaqlar əylənir və sevinirlər. Bunun görünməyən bir tərəfi də var. Mənim əsas məqsədim odur ki, valideynlər uşaqlara daha həssas yanaşsınlar, çox vaxt ayırsınlar. Uşaqlarla danışdıqları zaman daha diqqətli olsunlar. Düzdür, hər evdə problemlər ola, uşaq diqqətdən kənarda qala bilər. Valideynlərə əsas mesajım odur ki, əgər evdə uşaq böyüdürsünüzsə, çalışın ki, onunla oyun qura biləsiniz. Ata, ana kimi vaxt ayırıb onunla söhbət edəsiniz. Təbii ki, oyunu da istədiyiniz şəkildə qura bilərsiniz. Mənim "Yumruca” ilə olan münasibətim də bütün ailələrdə uşaqlarla olan kimidir. Biz onunla hərdən mübahisə də edirik, lakin mülayimcəsinə. Uşaqlara qarşı valideynlərdə səbr olmalıdır. Diqqət yetirsəniz, bizim qurduğumuz bu oyunda bir ailə var: ata, ana və uşaq. Bu oyunda ana, ata diqqəti, qayğısı, atanın anaya olan dəstəyi var. "Yumruca” da bir "canlı”dır və o, bir ailədə böyüyür. Çalışdığımız qədər, evdə olan problemi uşağa bildirməməliyik. Sən uşağa necə tərbiyə verəcəksənsə, necə yönləndirəcəksənsə, uşaq da elə böyüyəcək. Müəllimlik həyatı da mənə uşaqlarla münasibətdə çox məqamı öyrətdi. Tək icma uşaqlarına qarşı deyil, məktəbə olan uşaqlara qarşı da həssaslıq göstərirəm. Ola bilər ki, uşaq istedadlı olsun və başqa qabiliyyəti olmasın. Müəllim kimi biz onları başa düşməliyik. Hər uşaqdan "bunu etməlisən, bunu bacarmalısan” - tələbimiz yoxdur. Hansı bacarıqları varsa, ora yönəlsinlər və istəklərinə çatsınlar. Bu mövzuda da uşaqlara dəstək olmağa çalışıram. Çalışdığım qədər, uşaqlara sərbəstlik verirəm ki, rahat olsunlar. Uşaqların bacarıqlarını üzə çıxarır, onlarla işləyir, maarifləndirirəm. Bu kukla layihəmizlə fəxr edirəm ki, karantin dövründə nəsə bir səmərəli işlə məşğul olmağı bacarırıq. 
 


Tofiq Sadıxov: 
- Bu bizim, Təhsil İnstitutu tərəfindən həyata keçirilən "İcma əsaslı qrupların iştirakı ilə məktəbəqədər və ibtidai təhsilin yaxşılaşdırılması" layihəsindən yola çıxaraq ərsəyə gətirdiyimiz bir ideyadır. Layihə çərçivəsində estoniyalı mütəxəssislər müəllimlərimiz üçün məktəbəqədər təhsil prosesində kuklalarla bağlı təlim keçirdilər. Fatimə müəllimə bu ideyanı daha çox mənimsəyərək belə kuklalar tikməyə başladı. Proses zamanı gördük ki çox gözəl effekt verir və uşaqların marağına səbəb olur. Biz də ona dəstək olaraq, ideyanı peşəkar formada ərsəyə gətirdik. Beləcə, "Yumruca” kukla kanalı meydana gəldi. Layihənin iki ayı hələ tamam olmayıb. Amma artıq medianın və ictimaiyyətin diqqətini çəkməyi bacarmışıq. Bu haqda nə qədər çox insan bilsə, "Yumruca” bir o qədər məşhur olacaq. Uşaq inkişafı mütəxəssisləri danışan kuklaların erkən uşaq inkişafında əvəzsiz rol oynadığını deyirlər. Ana və yaxud müəllimə obrazını kuklanın dilindən dinləyəndə, uşaqlara daha maraqlı olur. Mənim qızımın 5 yaşı var və o "Yumruca”nın paylaşımlarını diqqət və maraqla izləyir. Eləcə də digər uşaqlarla söhbətdə görmüşəm ki, onlar da eyni hisslər keçirirlər. "Yumruca”ya maraq böyükdür. İkinci məsələ odur ki, Azərbaycan dilində məktəbəqədər tədris proqramında material çox azdır. Bizim məktəbəqədər təhsil layihəmiz var ki, 3-4 yaşlı uşaqları əhatə edir. Əsasən də bölgələrdə harda ki bağça təhsili yoxdur, həmin kənd məktəblərində 3-4 yaşlı uşaqlar tədrisə cəlb olunurlar. O layihədə görürük ki, barmaqla sayılası normal resurs var. Bu 3-4 ildə bu layihə çərçivəsində yeni resurslar yaratmağa çalışırıq. "Yumruca” kukla da ayrıca bir vəsaitdir. İcma layihəsinə birbaşa aidiyyəti yoxdur. Həmin layihədən qaynaqlanaraq yaransa da, tam müstəqil olaraq inkişaf edən bir layihə olacaq. Və layihənin gələcəyini onda görürəm ki, bu davamlı bir Youtube kanalı olacaq. Daha çox erkən uşaq inkişafı ilə bağlı öyrədici bir kanala çevriləcək. "Yumruca” kukla təkcə uşaqlar üçün deyil, həm də gənc valideynlər üçün çox faydalı bir resurs olacaq. "Yumruca”nın uğurunu gözləyirdik, amma bu qədər yox. Ayyarımlıq nəticə üçün "Yumruca”nın yaşı çox balacadır. Onun bu qədər diqqət çəkməsi bizim üçün böyük fəxr və uğurdur. 
 
Aygün ƏZİZ