AZE | RUS | ENG |


“İnsan gündə bir dəfə özünü kəşf etməlidir” – Keçmişdəki mən

“İnsan gündə bir dəfə özünü kəşf etməlidir” – Keçmişdəki mən
Oktay Səmədov: “Orta məktəbdə oxuyanda düşünürdüm ki, şeir yazacaq, şəkil çəkəcəyəmsə, nə üçün Om, Faradey qanununu əzbərləməliyəm”

Həyatda öz yerlərini tutmaları üçün gənclərimizə ilk növbədə məsuliyyətli olmağı tövsiyə edir. Çünki onlar bu gün tələbədirlərsə, sabah hansısa vəzifədə dövlətə, xalqa xidmət edəcəklər, ailə başçısı olacaqlar. İnsanın daxili intizamının olmasını da vacib sayır. Deyir ki, kimdənsə intizam, yüksək mənəviyyat tələb edirsənsə, onun heç olmasa bir hissəsi səndə olmalıdır. Müsahibimiz Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Bilik Fondunun icraçı direktoru, pedaqoq, tərcüməçi, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Oktay Səmədovdur. Oktay müəllimlə birlikdə onun uşaqlıq, məktəb və tələbəlik illərinə boylandıq...
 
Qrammofon vallarının kolleksioneri
 
Bakının Maştağa qəsəbəsində dünyaya göz açıb. Üçuşaqlı ailənin ortancılı olub. Atası Əlipaşa müəllim dövlət qulluqçusu, anası tibb bacısı işləyib. Atası hər ezamiyyətə gedəndə imkan daxilində onu da özü ilə aparıb. Bu baxımdan uşaqlıqda Azərbaycanın bir çox bölgələrini gəzib. Hərtərəfli bacarığı olan Əlipaşa müəllim gözəl şəkillər çəkməklə yanaşı, tarda ifa edər, şeir də yazarmış: "Atam Əzim Əzimzadə adına Rəssamlıq Texnikumunu bitirmişdi. Yadıma gəlir ki, məni dizinin üstündə otuzdurub fırça ilə şəkil çəkər, mən də diqqətlə onu izləyərdim. Bəlkə buna görə mənim də rəssamlığa həvəsim olub. Uşaqlıqdan sulu, yağlı boyalarla şəkil çəkirdim. Xalça naxışları çəkməyi xüsusilə sevirdim. Xırda naxışlar nədənsə mənə maraqlı gəlirdi. Bizim evdə piano, gitara, qarmon, tar, akkordeon var idi. Musiqi alətlərində ifa etmək qabiliyyətim olmasa da, musiqiyə həvəsli idim. Tələbəlik dövründə Azərbaycanda bəlkə də nadir şəxslərdən idim ki, qrammafon vallarının böyük bir kolleksiyasını toplamışdım. "Boney-M” qrupunun vallarının orijinal variantları, "Bitls” qrupunun İngiltərədə buraxılan diski, "Super-Max”ın, "İraption” qrupun vallarına sahib idim. Bunlardan bəziləri Azərbaycanda yeganə məndə idi”.
Meloman adlandırılan gənclər o vaxt Bakı zooparkının yanındakı keçmiş Uşaq Dəmiryolu Parkına yığışar və öz kolleksiyalarını aralarında mübadilə edərmişlər. O.Səmədov da oraya tez-tez baş çəkərmiş. Həmsöhbətimizin dinlədiyi musiqiyə reklam plakatları çəkmək kimi hobbisi də olub. Musiqiyə həvəsi olduğundan tələbə vaxtı diskotekalarda aparıcılıq edib: "Bir şlyapam vardı, onu başıma qoyub uzun şərfi də boynuma dolayıb diskotekalarda aparıcılıq edirdim. Mədəni kütləvi tədbirlərin təşkilində də iştirak edirdim”.
 
 

Sözəbaxan uşaq
 
Uşaq vaxtı valideynlərinin sözünə baxan müsahibimizin həyətə düşməklə o qədər də arası olmayıb, amma kitab oxumaqdan vaxt tapan kimi ara-sıra həyətdəki dostlarını tək qoymazmış: "O zamanlar "həyət” anlayışı vardı. Uşaqlar həyətə düşüb, oynayırdılar. İndiki dövrdə  uşaqların həyətdə oynadığını görmürəm. Biz nələr düşünmürdük, təxəyyülümüzdən nələr keçmirdi... "Dava-dava” oyunu qurur, "hokkey” oynayırdıq. Taxtadan hokkey ağacını düzəldir, manpası qabının içini qırla doldurur və şayba kimi istifadə edirdik. Özümüzə kaska almışdıq. Televiziyada baxdığımız hokkey çempionatlarını təqlid edirdik”.
Sözəbaxan olduğundan evdən "Oktay, evə gəl” deyən kimi "baş üstə” deyib gedərmiş: "Həyətdə uşaqlar bu sözümə görə mənə gülərdilər. Bizi belə öyrətmişdilər. Əgər mən çağıran kimi evə getməsəydim, ailədaxili ənənəni pozmuş sayılırdım. Bizdə ailə konstitusiyası çox möhkəm idi. Atam sərt olmasa da, zabitəli idi. Məni əsasən nənəm tərbiyə edib. Yadıma gəlir, nənəm deyərdi ki, çörək yeməmişdən, yerinə girib gözünü yummamışdan əvvəl "bismillah” deməlisən. Yuxudan ayılanda da şükür etməlisən ki, sağ-salamat gözlərini açmısan. Çörək yeyəndən sonra biz həmişə anamıza, yaxud süfrəni nənəm açıbsa, ona deyərdik ki, "Əlin-qolun var olsun, Allah artıq eləsin”. Yatarkən "Gecəniz xeyrə qalsın, yuxunuz şirin olsun” deməmiş yatağımıza girməzdik”.
 


"Om qanunu, Faradey qanununu niyə əzbərləməliyəm”
 
Məktəb xatirələrini bizimlə bölüşən O.Səmədov deyir ki, rus dili müəllimi olsa da, orta məktəbdə ilk "2”sini rus dili fənnindən alıb.
Göy cisimləri marağını çəkdiyindən astronomiya fənnini, ölkələrlə maraqlandığından coğrafiyanı çox sevib. Riyaziyyat, kimya, fizika ilə arası olmayıb: "Kimya dərsində Mendeleyev cədvəlinin yadımda qalması üçün hansı üsullardan istifadə etməmişəm… Əzbərçiliyi xoşlamadığıma görə kimyanı, fizikanı sevmirdim. Düsturları əzbər bilməli idim. Həmişə düşünürdüm ki, əgər mən şeir yazacaq, şəkil çəkəcəyəmsə, Om qanunu, Faradey qanununu nə üçün əzbərləməliyəm”.
Müsahibimizin ədəbiyyata böyük həvəsi olub: "Çalışırdım ki, inşaları şeirlə yazım. Özü də həmişə sərbəst mövzular seçirdim”.
O qədər məsuliyyətli şagird olub ki, evdə kiminsə ona "dərsini oxu” deməsinə ehtiyac qalmayıb: "Evə gələn kimi ilk növbədə dərslərimlə məşğul olur, sonra günorta yeməyimi yeyirdim. Hətta məni danlayırdılar ki, get əllərini yu, çörəyini ye, sonra dərslərini elə. Mənsə gələn kimi ilk olaraq dərslərimi hazırlayırdım. Çalışırdım ki, dərsi tez bitirib sərbəst olum”.
 
 
 
Şeir həvəskarı
 
Atası kimi O.Səmədov da şeir yazmağı sevib: "6 yaşımda ilk şeirimi yazmışam. Ona əslində şeir demək olmaz, sadəcə, qafiyə tutub adını "Şəm-şəm” qoymuşdum. Məsələn, "Getmişəm, gəlmişəm, ayaqqabımı silmişəm və s.”.
 Atam da məni həvəsləndirmək üçün ilk şeirimi təriflədi. Bu tərifdən sonra ruhlanıb çoxlu şeirlər yazmağa başladım”.
Altı yaşında yazdığı şeir uğurlu sayılmasa da, 8 yaşında müsahibimiz artıq fəlsəfi fikirlər ortaya qoya bilib. "Həyat vergülü” adlı şeirini oxuyarkən adamın ağlına belə gəlməz ki, bunu 8 yaşlı uşaq yazıb...
 
Yazıram, nöqtəylə bitir cümlələr,
Hər insan ömrü də cümləyə bənzər.
Nöqtəli, vergülsüz bitir cümlələr,
Hər biri ibrətli kəlməyə bənzər.
 
Neçə imtahan var həyatımızda,
Kaş ki, bu sınaqlar sıralanaydı.
Kaş ki, vaxtı qısa həyatımız da,
Vergüllü cümlətək uzun olaydı.

 


Atasının ona stimul verməsi ilə şeirə həvəsi artsa da, ailə qurandan sonra son şeirini həyat yoldaşına yazıb və şairliyə əlvida deyib.
Atası dövlət vəzifəsində çalışmasına baxmayaraq, atası yaradıcılığa meyilli idi və yazıçılar, şairlər, mədəniyyət adamları ilə ünsiyyət qururdu. Bu səbəbdən Cabir Novruz, Nəbi Xəzri, Mirvarid Dilbazi və digər yaradıcı adamlar onlarda qonaq olublar. Gələn il altmışı haqlayacaq həmsöhbətimiz ata həsrətini ürəyində gəzdirir: "Desəm ki, atam üçün burnumun ucu göynəyir, az olar. Çünki adam özü övlad sahibi olandan sonra atasının yerini, statusunu dərk edə bilir. Atam Böyük Vətən müharibəsində iştirak edib, tankda rabitəçi olub. Nijnıy Taqildə tank istehsal edən zavodda ona plastmas tank maketi hədiyyə etmişdilər. Tankın qapağı açılırdı. Atam ora təsbeh, eynək, kağız-kuğuz və qələm qoyurdu. Balaca vaxtı marağımı hədsiz çəkən bu maketə böyüyəndən sonra fikir vermədim. 3-4 il əvvəl evdə şkafda saxladığımız tankın "kley”lənmiş qapağını açdım, içərisindən atamın bizə oxumadığı, mənə, anama, bacıma yazdığı şeirləri çıxdı. O şeirlər mənə o qədər təsir etdi ki, atamın şeirlərini kompyuterdə yığmağa başladım. 60 yaşıma qədər atamın şeirlər kitabını çap etmək istəyirəm. O şeirlər məni vadar etdi ki, öz şeirlərimi qayıdıb bir də oxuyum. İndi də hərdən şeir yazmaq həvəsində oluram, amma vaxt məhdudiyyəti qarşımı alır. Düşünürəm ki, şeir yazmaq üçün təbiət qoynunda olmalı, dəniz kənarına çıxmalı, müdrik insanlarla ünsiyyətdə olmalısan... Bunlar isə vaxt tələb edir. Əfsuslar olsun ki, vaxt da məhduddur”.
Maraqlıdır ki, müsahibimizin ilk yaradıcılıq gecəsi 9-cu sinifdə oxuyarkən 36 nömrəli məktəbdə keçirilib: "Gecəni şair, dramaturq Teyyub Qurban təşkil etmişdi. Fikrət Qoca mənim yaradıcılıq gecəmi aparırdı. Tofiq Bayram da gecənin iştirakçılarından idi”.

 
 
Multukurtural ailə
 
O.Səmədov orta məktəbi bitirəndən sonra sənədlərini indiki Slavyan Universitetinin rus dili müəllimliyi ixtisası üzrə pedaqoji fakültəyə verir: "Mənim rus dili müəllimliyinə marağımın olmasının səbəbi bəlkə də ailəmizin multikultural olmasından irəli gəlib. Ata babam içərişəhərli idi, Zeynalabdın Tağıyevin yanında usta işləyirdi. Nənəmsə dindar olub, Molla xala kimi tanınırdı. O, məclislərə, müxtəlif mərasimlərə dəvət alırdı. Quranı çox gözəl bilirdi. İndiyədək onun Quranını 40 cüz qırmızı qutuda saxlamışam. Həmişə nənəm deyərdi ki, Quran kandarda, qapı üstündə, yuxarıda olmalıdır. Evə girəndə də, çıxanda da Quranın altından keçməlisən. Evinə kim gəlirsə, Quranın altından keçməlidir. Bu, mənim yadımda qaldığından, Quranı həmişə evin girəcəyinin yuxarı başında saxlayıram.
Anamın nənəsi isə rus olub. Babam Məmmədağa kişi müharibədə olanda Saratov şəhərindəki hospitalda çalışan tibb bacısını sevib və onu özü ilə müharibədən sonra Bakıya gətirib, evlənib. Bir nənəm rus, o biri müsəlman, özü də dindar qadın olsa da, yaxşı anlaşırdılar, birlikdə yeməklər bişirirdilər. Bizim evdə həm Azərbaycan, həm də rus dilində danışılırdı”. 
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra dərs demək üçün təyinatla Saatlıya getməli olub: "Böyük bacım Xarici Dillər Universitetində təhsil alırdı. Bacım rayona müəllim kimi təyinat aldığından qardaşımı götürüb mən də onunla rayona getməli oldum. Qardaşımın sinif rəhbəri idim. Sonra bacım ailə qurub Bakıya qayıtdı, mən rayonda qaldım. Saatlı və Dəvəçinin kəndlərində rus dili müəllimi işlədim. Sonra Moskvaya, Pedaqoji Akademiyanın aspiranturasına təyinat aldım. Hərbi xidmətimi də orada, Kolomna şəhərindəki hərbi hissədə keçdim. Bakıya qayıtdım və o dövrdən indiyədək vaxtilə təhsil aldığım Slavyan Universitetində müəllim, şöbə müdiri, prorektor vəzifələrində işlədim”.
  
 

Məsuliyyət ilk yerdə gəlir
 
Həmsöhbətimiz həyatda öz yerlərini tutmaları üçün sonda gənclərimizə məsləhətlərini də verdi: "İlk növbədə məsuliyyətli olsunlar. Dərk etsinlər ki, onlar bu gün tələbədirlərsə, sabah hansısa vəzifədə dövlətə, xalqa xidmət edəcəklər, ailə başçısı olacaqlar. Bu baxımdan, onlarda ən yüksək məsuliyyət hissi olmalıdır. İnsanın daxili intizamı olmalıdır. Kimdənsə intizam, yüksək mənəviyyat tələb edirsənsə, onun heç olmasa bir hissəsi səndə olmalıdır ki, tələb etməyə haqqın olsun. Necə deyərlər, dilin varsa, dilçəyin də olmalıdır.
Gələcəkdə karyera qurmaq xatirinə yox, özlərini tapmaq, təsdiqləmək, aşkarlamaq və kəşf etmək naminə tələbələrə bir balaca fəallıq arzulayıram. İnsan gündə ən azı bir dəfə özünü kəşf etməlidir. Məsələn, "mən bunu bacardım, nə gözəl”, "bunu edə bilərəm”, "bu, mənlikdir”. İnsanın özü ilə daxili ünsiyyətində bu ifadələri tez-tez işlətməlidir ki, özünə inamı, güvəni artsın”.
O.Səmədov gənclərimizə valideynlərindən muğayat olmağı da tövsiyə edir: "Bir də gənclik həyatımı yaşasaydım, valideynlərimə daha diqqətli, daha nəvazişli, daha istiqanlı olardım. Onları qorumaq lazımdır. Valideyni qoruduqca insan özü özünü də qoruyur. Çünki sabah sən də valideyn olacaqsan. Həmişə çalışmışam ki, mənim valideynlərimə olan münasibətimi övladlarım görsün. Mən onlara deməyim ki, ataya, anaya bu cür münasibət göstərilməlidir. Onlar bunu əyani şəkildə görməli, dərk etməlidirlər. Çox istərdim ki, bizim əxlaqi və mənəvi dəyərlərimiz qorunub saxlansın, övladdan nəvəyə, nəsildən nəsilə ötürülsün. Hər birimiz özümüzü məhz bu cür yaşada bilərik”. 
 
Lalə MUSAQIZI 
 







 













Paylaş:

Facebook-da

Reklam

Xəbər lenti

Valyuta məzənnəsi

Tipi Ədə. Adı AZN
IRR 100 İran rialı 0.0046
GEL 1 Gürcü larisi 0.6866
GBP 1 İngilis funt sterlinqi 2.2982
TRY 1 Türk lirəsi 0.4878
KWD 1 Küveyt dinarı 5.6436
SEK 1 İsveç kronu 0.2140
EUR 1 Avro 2.0421
CHF 1 İsveçrə frankı 1.7693
USD 1 ABŞ dolları 1.7007